Praca tymczasowa zyskuje coraz większe znaczenie dla firm z wielu branż. Obowiązujące w tej kwestii przepisy jasno określają także zasady bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników tymczasowych, których bezwzględnie należy przestrzegać.

 

BHP dla pracowników tymczasowych

 

Spis treści:

1. Czym jest praca tymczasowa i kim są jej uczestnicy?
2. Jakie są podstawowe definicje i akty prawne regulujące BHP dla pracowników tymczasowych?
3. Kto ponosi odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy pracownikowi tymczasowemu?
4. Jak wygląda podział obowiązków BHP pomiędzy agencję pracy tymczasowej a pracodawcę użytkownika?
5. Za co odpowiada agencja pracy tymczasowej w kontekście BHP?
6. Jakie prawa i obowiązki w zakresie BHP ma pracownik tymczasowy?
7. Jak wygląda proces szkoleń BHP dla pracowników tymczasowych i kto je organizuje?
8. W jaki sposób należy informować pracownika tymczasowego o ryzyku zawodowym i zagrożeniach na stanowisku pracy?
9. Jakie środki ochrony indywidualnej i wyposażenie musi otrzymać pracownik tymczasowy?
10. Jakie są konsekwencje prawne i finansowe niewywiązania się z obowiązków BHP wobec pracowników tymczasowych?
11. Jakie są dobre praktyki i najczęstsze błędy w realizacji obowiązków BHP przy zatrudnianiu pracowników tymczasowych?

 

Czym jest praca tymczasowa i kim są jej uczestnicy?

 

Zaczniemy od przedstawienia definicji pracy tymczasowej według Ustawy z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz Kodeksu pracy. Jest to wykonywanie pracy na rzecz danego pracodawcy użytkownika, przez okres nie dłuższy niż wskazany w ustawie zadań:

– o charakterze sezonowym, okresowym lub doraźnym lub

– których terminowe wykonanie przez pracowników zatrudnionych przez pracodawcę użytkownika nie byłoby możliwe, lub

c) których wykonanie należy do obowiązków nieobecnego pracownika zatrudnionego przez pracodawcę użytkownika.

 

Jeśli zaś chodzi o Kodeks Pracy, to jego przepisy dotyczą regulacji w kontekście umów o pracę tymczasową z agencją pracy tymczasowej oraz kwestii związanych z uprawnieniami pracowniczymi.

Warto także wspomnieć, że maksymalny okres wykonywania pracy tymczasowej u jednego pracodawcy użytkownika to 18 miesięcy w ciągu 36 miesięcy.

 

Bardzo ważną kwestią jest to, że pracownikowi tymczasowemu nie można powierzyć, na rzecz pracodawcy użytkownika, pracy:

1) szczególnie niebezpiecznej w rozumieniu przepisów wydanych na podstawie art. 23715 Kodeksu pracy;

2) na stanowisku pracy, na którym jest zatrudniony pracownik pracodawcy użytkownika, w okresie uczestniczenia tego pracownika w strajku;

3) tego samego rodzaju co praca wykonywana przez pracownika pracodawcy użytkownika, z którym został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w okresie ostatnich 3 miesięcy poprzedzających przewidywany termin rozpoczęcia wykonywania pracy tymczasowej przez pracownika tymczasowego, jeżeli taka praca miałaby być wykonywana w jakiejkolwiek jednostce organizacyjnej pracodawcy użytkownika położonej w gminie, na terenie której znajduje się lub znajdowała się jednostka organizacyjna, w której był zatrudniony zwolniony pracownik;

4) wymagającej uzbrojenia pracownika ochrony w broń palną bojową lub przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej, których posiadanie wymaga uzyskania pozwolenia, o którym mowa w ustawie z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2024 r. poz. 485).

 

W tym modelu zatrudnienia występują trzy strony stosunku pracy:

• pracownik tymczasowy, zatrudniony przez agencję, a nie przez firmę, w której wykonuje pracę;
• agencja pracy tymczasowej, zatrudniająca pracownika, płacąca mu wynagrodzenie, odprowadzająca podatki i składki na ZUS;
• pracodawca użytkownik, podmiot, na rzecz którego pracownik wykonuje pracę, który musi mu zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Znając strukturę pracy tymczasowej, warto przejść do omówienia kluczowych przepisów i definicji regulujących zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w tym modelu zatrudnienia.

 

Jakie są podstawowe definicje i akty prawne regulujące BHP dla pracowników tymczasowych?

Planując zatrudnienie pracowników tymczasowych, należy wcześniej zapoznać się z podstawowymi definicjami i aktami prawnymi regulującymi przepisy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy.

Kwestie dotyczące pracy tymczasowej są regulowane przez odpowiednie przepisy, a pracownicy tymczasowi są chronieni przez takie akty prawne jak:

• Ustawa z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych;
• Kodeks pracy, szczególnie art. 237(3) (szkolenia BHP), art. 226 (informowanie o ryzyku zawodowym), art. 229 § 4 (badania lekarskie);
• rozporządzenia wykonawcze dotyczące BHP.

Warto także nadmienić, że w przypadku nieuregulowanych kwestii stosuje się przepisy Kodeksu pracy i innych aktów prawa pracy. Znajomość tych definicji i aktów prawnych pozwala lepiej zrozumieć, kto i w jakim zakresie odpowiada za bezpieczeństwo pracowników tymczasowych.

 

Kto ponosi odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy pracownikowi tymczasowemu?

Główną odpowiedzialność za przestrzeganie przepisów BHP pracownika tymczasowego ponosi pracodawca użytkownik, a nie zatrudniająca go agencja pracy tymczasowej. Podział obowiązków jest tu jasno zarysowany i agencja odpowiada jedynie za formalne aspekty zatrudnienia.

Zakres odpowiedzialności pracodawcy użytkownika jest większy, obejmuje przede wszystkim zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków w miejscu wykonywania pracy tymczasowej (art. 14 ust. 2 ustawy o pracownikach tymczasowych).

Podział obowiązków jest tu stały, jeden podmiot nie może scedować swoich na drugi. Należy także poznać bardziej szczegółowy podział, za konkretnie co odpowiada pracodawca użytkownik, a za co agencja.

 

Jak wygląda podział obowiązków BHP pomiędzy agencję pracy tymczasowej a pracodawcę użytkownika?

 

Wszystkie obowiązki są dokładnie rozdzielone pomiędzy agencję pracy a pracodawcę użytkownika i zakres tego, co mają do zrobienia, wygląda następująco:

Obowiązki agencji pracy tymczasowej:

• formalności związane z zatrudnieniem;
• prowadzenie akt osobowych pracowników;
• wypłata wynagrodzenia zgodnego z umową;
• skierowanie pracownika na badania lekarskie, po uzgodnieniu z pracodawcą użytkownikiem;
• informowanie pracownika o jego prawach i obowiązkach;

Obowiązki pracodawcy użytkownika:

• zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy;
• dostarczenie odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej;
• zapewnienie napojów i posiłków profilaktycznych,
• przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego oraz informowanie o tym ryzyku;
• zapewnienie odpowiedniej organizacji stanowiska pracy;
• prowadzenie ewidencji czasu pracy;
• przeprowadzenie szkoleń w zakresie bhp;
• ustalanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

Omówiliśmy podział obowiązków, warto teraz bardziej szczegółowo przyjrzeć się zadaniom pracodawcy użytkownika w zakresie BHP.

Zatrudnianie pracowników tymczasowych ściśle powiązane jest z ustawą o zatrudnianiu pracowników tymczasowych. Obowiązki pracodawcy użytkownika, przedstawione powyżej, nie można przenieść na agencję pracy tymczasowej, a ich nieprzestrzeganie skutkuje surowymi karami.

Warto jednocześnie tak samo dokładnie zdefiniować obowiązki agencji.

 

Za co odpowiada agencja pracy tymczasowej w kontekście BHP?

Agencja pracy tymczasowej w żadnym przypadku nie odpowiada za warunki BHP w miejscu pracy, ewentualne rozszerzenie w umowie zakresu jej obowiązków nie może dotyczyć kwestii zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

W zakres typowych obowiązków agencji pracy tymczasowej, pełniącej głównie funkcję administracyjną i pośredniczącą, wchodzą formalne aspekty zatrudnienia, do których m.in. zaliczamy:

• zawarcie umowy z pracodawcą użytkownikiem i pracownikiem tymczasowym;
• prowadzenie akt osobowych pracowników, dokumentacji pracowniczej;
• wypłatę wynagrodzeń zgodnie z ustalonymi i obowiązującymi stawkami;
• skierowanie pracownika na badania lekarskie, po ustaleniu tego z pracodawcą użytkownikiem.

Należy również uwzględnić określone prawa i obowiązki w zakresie BHP pracownika, które warto omówić.

 

akie prawa i obowiązki w zakresie BHP ma pracownik tymczasowy?

Także pracownik tymczasowy ma konkretne prawa i obowiązki w zakresie BHP, tak samo wynikające z Ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz przepisów Kodeksu Pracy. Jego obowiązki, kluczowe dla bezpieczeństwa własnego i współpracowników, to:

• przestrzeganie przepisów i zasad BHP;
• uczestniczenie w szkoleniach BHP;
• uczestnictwo w badaniach profilaktycznych;
• używanie środków ochrony indywidualnej;
• stosowanie się do poleceń przełożonych;
• zgłaszanie zauważonych zagrożeń w miejscu pracy;
• zgłaszanie wypadków przy pracy.

Oczywiście pracownik tymczasowy ma również swoje prawa, przede wszystkim takie jak:

• prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy;
• prawo do uzyskania informacji o ryzyku zawodowym i wypadkach przy pracy;
• prawo do środków ochrony indywidualnej;
• prawo do napojów i posiłków profilaktycznych;
• prawo do równego traktowania.

Jednym z najważniejszych obowiązków pracownika tymczasowego jest uczestnictwo w szkoleniach BHP, które warto przedstawić dokładniej.

 

Jak wygląda proces szkoleń BHP dla pracowników tymczasowych i kto je organizuje?

Za szkolenia BHP pracowników tymczasowych, zgodnie z obowiązującymi przepisami, odpowiada pracodawca użytkownik. Szkolenie wstępne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, zgodnie z art. 237(3) Kodeksu pracy, powinno się odbyć przed dopuszczeniem do pracy takiego pracownika.

Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy odbywa się w czasie pracy, a podmiotem zobligowanym do organizacji takich szkoleń jest zawsze pracodawca użytkownik. Dokumentacja dotycząca szkolenia musi być przechowywana w aktach osobowych pracownika (akta osobowe pracownika prowadzone są przez agencję pracy tymczasowej).

W przypadku szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, wyróżniamy dwa typy szkoleń:

• szkolenie wstępne bhp, obejmujące instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
• szkolenia okresowe, przeprowadzane w różnych odstępach czasu, w zależności od grupy stanowiska pracy.

Obowiązkiem pracodawcy użytkownika jest również poinformowanie pracownika o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

 

W jaki sposób należy informować pracownika tymczasowego o ryzyku zawodowym i zagrożeniach na stanowisku pracy?

 

Każdy pracodawca użytkownik jest zobowiązany poinformować pracownika tymczasowego o ryzyku zawodowym i o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Wszystkich niezbędnych informacji należy udzielić przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy, tj. w czasie instruktażu stanowiskowego stanowiącego część szkolenia wstępnego w zakresie bhp, co wynika z §9 Rozporządzenia Ministra Gospodarki I Pracy w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy

Pracownik musi jednocześnie pisemnie potwierdzić zapoznanie się z informacjami o ryzyku zawodowym.

Tak samo kluczowe jest wyposażenie go w odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej.

 

Jakie środki ochrony indywidualnej i wyposażenie musi otrzymać pracownik tymczasowy?

Pracodawca użytkownik dostarcza pracownikowi tymczasowemu odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej. W zależności od rodzaju oraz warunków wykonywanych prac, do środków ochrony indywidualnej możemy zaliczyć:

• Ochrona głowy: kaski, hełmy.
• Ochrona oczu i twarzy: okulary ochronne, gogle, przyłbice.
• Ochrona słuchu: nauszniki, zatyczki, stopery.
• Ochrona dróg oddechowych: maski (półmaski, maski pełnotwarzowe), filtry, aparaty oddechowe.
• Ochrona ciała i kończyn: odzież ochronna (kombinezony, fartuchy), rękawice ochronne, obuwie ochronne.
• Ochrona przed upadkiem: szelki bezpieczeństwa, linki.

Obowiązek ten wynika z art. 9 ust. 2a ustawy o pracownikach tymczasowych i Kodeksu pracy i żaden pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy bez odpowiedniego wyposażenia. Za jego brak grożą surowe kary i warto wiedzieć, że jest to nadal jedno z najczęstszych wykroczeń wykrywanych przez PIP.

 

Jakie są konsekwencje prawne i finansowe niewywiązania się z obowiązków BHP wobec pracowników tymczasowych?

Nieprzestrzeganie obowiązków BHP wobec pracowników tymczasowych wiąże się z poważnymi konsekwencjami. Istnieje między innymi możliwość:

• nałożenia kary grzywny przez PIP za wykroczenie przeciwko prawom pracownika, której wysokość wynosi od 1000 do 30 000 zł, co określa Art. 283 Kodeksu Pracy oraz art. 27 ustawu o zatrudnianiu pracowników tymczasowych;
• odpowiedzialności karnej, zgodnie przepisami Kodeksu Karnego (np. art. 220 i 221), skutkującej nawet pozbawieniem wolności.

Pracodawca użytkownik zawsze powinien być przygotowany na niezapowiedzianą kontrolę PIP, a jej inspektorzy sprawdzają m.in. zapewnienie szkoleń w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, wyposażenie pracowników tymczasowych w odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej, nie informowanie pracownika tymczasowego o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną przez niego pracą, oraz zasadach ochrony przed tymi zagrożeniami, ustalanie, w przewidzianym trybie, okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy, któremu uległ pracownik tymczasowy, zapewnienie pracownikowi tymczasowemu napojów i posiłków profilaktycznych, itp. Należy więc wdrożyć odpowiednie praktyki i uniknąć w ten sposób błędów w realizacji obowiązków BHP.

 

Jakie są dobre praktyki i najczęstsze błędy w realizacji obowiązków BHP przy zatrudnianiu pracowników tymczasowych?

Wielu pracodawców użytkowników nadal popełnia mniej lub bardziej poważne błędy przy realizacji obowiązków BHP wobec pracowników tymczasowych, a do najczęstszych należą:

• brak lub niekompletne szkolenia BHP;
• niezapewnienie pracownikom odzieży i obuwia roboczego oraz odpowiednich środków ochrony indywidualnej;
• nie przeprowadzanie oceny ryzyka zawodowego i nie informowanie o ryzyku zawodowym;
• powierzanie pracy tymczasowej do zadań stałych;
• nieprzestrzeganie zasad równego traktowania.

Warto więc wprowadzić tzw. dobre praktyki, a eksperci zalecają:

• prowadzenie rejestru pracowników;
• regularne audyty;
• dokumentowanie szkoleń BHP;
• właściwą ocenę ryzyka zawodowego;
• jasną komunikację i współpracę z agencją pracy tymczasowej.